Op 24 maart 2026 kwamen de deelnemers van de Community of Practice (CoP) Klimaatadaptatie en Natuur samen bij het voorlichtingsgebouw van Waternet op het vestigingterrein Loenderveen. Professionals vanuit overheden, terreinbeheerders, NGO’s, drinkwaterbedrijven en kennisinstellingen gingen hier deze zevende CoP-bijeenkomst aan de slag aan de hand van de praktijk.
Dit jaar gaan we nog meer in de praktijk verdiepen en deze bekijken vanuit verschillende thema’s zoals samenwerking, strategie, maatregelen en data. We verdiepen in hoe we de inzichten en innovatie uit de praktijk-expeditie kunnen meenemen en vertalen naar onze eigen situatie/praktijk.
Inzoomen op de praktijk: Expeditie Loenderveen
In Loenderveen wordt een kwart van het Amsterdamse drinkwater voorgezuiverd. Dit water is afkomstig uit de Bethunepolder en wordt via het waterleidingkanaal (7km) naar Loenderveen getransporteerd. Er is een hoge kwelwaterdruk van zeer schoon water. Zonder pompen zou het gebied binnen 24 uur onder water staan. Het gebied wordt grotendeels beheerd door Waternet en Staatsbosbeheer.
Onze gids, Maarten van Kampen (Waternet) vertelde dat ze vroeger het teveel aan water (welke niet nodig was voor de productie van drinkwater) overstortten bij Fort Tienhoven waar het rechtstreeks naar de Vecht ging. Nu gaat al het water naar de zuivering, waar ijzerchloride wordt toegevoegd. Het stroomt verder via een overstort van de drinkwaterplas naar de Loenderveenseplas en vervolgens naar de Loosdrechtse plassen. Deze plassen worden gevuld met het schone water. Dit was in samenwerking tussen Waterschap Amstel, Gooi en Vecht en Waternet. Tijdens de expeditie liet hij zien hoe dit in het gebied werkt.
De praktijk in de Bethunepolder laat zien hoe langdurige samenwerking met agrariërs kan bijdragen aan effectief natuur- en waterbeheer. Hun gebiedskennis is essentieel voor maaibeheer, beweiding, oeveronderhoud en weidevogelbeheer. Deze samenwerking, opgebouwd in dertien jaar met agrariërs, bewoners, provincie en de vogelwerkgroep, wordt voortgezet in een nieuwe twaalfjarige overeenkomst met de agrariërs met duidelijke duurzaamheids- en welzijnseisen. Door mozaïekbeheer, voorlopen en het gebruik van drones met warmtecamera’s lukt maaien in mei zonder schade aan nesten. De data van de vogelmonitoring komen terecht in de Nationale Database Flora en Fauna.
Natuurherstel voor een toekomstbestendig watersysteem
Waternet en AGV werken aan een toekomstbestendige waterbron in Loenderveen door te investeren in het natuurbeheer en waar nodig natuurherstel. Ze zetten daarbij in op de toepassing van Nature-based Solutions. Een belangrijke Nature-based Solution tegen afkalving van oevers en legakkers is de aanplant van riet als natuurlijke beschoeiing. Dit heeft ook een positieve werking op de waterkwaliteit en de biodiversiteit.
Het herstel van het gebied is zichtbaar in de bredere rietkragen die dankzij beheermaatregelen en het weren van ganzen (ganzenrasters en nestbehandeling) zijn teruggekeerd. De legakkers (stroken grond waar vroeger afgestoken veen op werd gedroogd) bouwt Waternet weer op met eigen snoei- en maaiafval. Daarnaast is het beheer van de watergangen en oevers aangepast. Zo worden de oevers nu maar 1 keer per jaar gefaseerd gemaaid en blijft ten minste 25% tot wel 50% per maaibeurt gespaard. Ook in de watergangen zelf wordt er gefaseerd gemaaid waar dit mogelijk is. Het verminderde maaien en de toename van riet verrijkt het ecosysteem met een toename van zeldzamere vogels zoals de woudaap (kleine reigersoort).
Vrijwilligers spelen een grote rol in monitoring en beheer. Samen met maatregelen tegen exoten, zoals het delen van een exotenlijst met omliggende gemeenten, draagt dit alles bij aan een robuust landschap dat de drinkwaterbron beschermt.
Dat was ook aan de biodiversiteit in de expeditie te zien. We zagen een zeearend, een ijsvogel, een reeënspoor, futen en een broedhoop voor ringslangen.
Inzichten uit de bijeenkomst
- Effectief samenwerken – Langdurige relaties, vertrouwen en lokale kennis vormen de basis voor effectieve samenwerking. Met maatwerk blijkt veel mogelijk, ook wanneer regelgeving knelt. Heldere verantwoordelijkheden en korte lijnen vergroten dan het draagvlak en versnellen besluitvorming.
- Doelen en strategie – Nature-based Solutions werken alleen goed wanneer ze onderdeel zijn van een duidelijke midden- en langetermijnstrategie. Door Nature-based Solutions structureel te verankeren ontstaat rust, robuustheid en ruimte voor multifunctioneel gebruik, juist in gebieden met hoge ruimtedruk en droogte.
- Innovatie in maatregelen – Samenwerking met boeren, circulair gebruik van maaisel, rietzones en drones leveren ecologische winst én kostenbesparing op. Het combineren van functies en benutten van lokale kennis maakt beheer effectiever en toekomstbestendiger.
- Businesscase – Door drinkwaterwinning, natuurbeheer en cultuurlandschap te verbinden ontstaat er een bredere value case. Langjarige afspraken en passende vergoedingen maken het mogelijk dat agrariërs bijdragen aan natuurlijk beheer en dat organisaties weggevallen subsidies opvangen door opgaven te koppelen.
- Data & monitoring – Gebiedskennis, drones, camera’s en lokale netwerken versterken elkaar in monitoring. Door data te koppelen en te delen tussen organisaties ontstaat een vollediger beeld, waardoor keuzes beter onderbouwd kunnen worden en beheer gerichter kan plaatsvinden.
Werk je ook aan klimaatadaptatie ván en mét natuur? Wees welkom om aan te sluiten en stuur een bericht aan info@adaptatieatelier.net.
